VIỆN TÂM LÝ HỌC TÍCH CỰC & PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC

https://www.ipped.vn

XÂY DỰNG SỰ KIÊN CƯỜNG (RESILIENCE): VƯỢT QUA NGHỊCH CẢNH BẰNG SỨC MẠNH TÂM LÝ

Cuộc sống, về bản chất, là một chuỗi những thử thách. Không ai có thể đi hết cuộc đời mà không một lần vấp ngã, đối mặt với thất bại, mất mát hay những biến cố không lường trước.
Xây dựng lòng kiên cường

Tuy nhiên, điều thực sự định hình chúng ta không phải là bản thân nghịch cảnh, mà là cách chúng ta phản ứng lại với nó. Tại sao có những người gục ngã hoàn toàn trước khó khăn, trong khi những người khác dường như có thể "bật dậy" (bounce back), thậm chí còn trở nên mạnh mẽ hơn? Câu trả lời nằm ở một năng lực tâm lý vô giá: Sự Kiên cường (Resilience). Đây không phải là một đặc điểm bẩm sinh cố định, mà là một tập hợp các kỹ năng và tư duy có thể học hỏi và rèn luyện. Đó là sức mạnh tâm lý để thích ứng và phục hồi khi đối mặt với bi kịch, chấn thương và căng thẳng tột độ.

Hiểu đúng về Sự Kiên cường Tâm lý

Sự Kiên cường thường bị hiểu lầm là sự "cứng rắn", "lì đòn" hoặc khả năng miễn nhiễm với nỗi đau. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Kiên cường không có nghĩa là bạn không cảm thấy đau đớn, lo lắng hay buồn bã. Những người kiên cường vẫn trải qua đầy đủ mọi cung bậc cảm xúc tiêu cực. Điểm khác biệt mấu chốt là họ không để những cảm xúc đó định nghĩa hay nhấn chìm mình.

Sự Kiên cường là khả năng uốn cong mà không gãy. Hãy tưởng tượng một cây tre trong gió bão; nó oằn mình, đung đưa dữ dội, nhưng khi cơn bão đi qua, nó lại vươn mình đứng thẳng. Nó không chống lại cơn gió bằng sự cứng nhắc (như một cây sồi cổ thụ có thể bị gãy ngang), mà bằng sự linh hoạt. Sức mạnh tâm lý này là một quá trình năng động, cho phép một cá nhân duy trì hoặc nhanh chóng phục hồi trạng thái cân bằng tâm lý và thể chất khi đối mặt với các tác nhân gây căng thẳng.

Các trụ cột khoa học của việc Xây dựng Sự Kiên cường

Sự Kiên cường không phải là một khối đơn lẻ, mà được xây dựng trên nhiều yếu tố tâm lý tương hỗ. Tâm lý học Tích cực đã xác định một số trụ cột chính mà bất kỳ ai cũng có thể củng cố.

Một trong những trụ cột quan trọng nhất là các Mối quan hệ Tích cực (Trụ cột "R" trong mô hình PERMA, Chủ đề 24). Việc có một mạng lưới hỗ trợ xã hội mạnh mẽ – gia đình, bạn bè, đồng nghiệp tin cậy – hoạt động như một "vùng đệm" tâm lý, giúp chúng ta giảm nhẹ tác động của căng thẳng. Khả năng tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết chính là một dấu hiệu của sự kiên cường, chứ không phải sự yếu đuối.

Trụ cột thứ hai là Tư duy (Cognition). Điều này liên kết chặt chẽ với Tư duy Phát triển (Chủ đề 14). Những người kiên cường có xu hướng xem thất bại là một cơ hội học hỏi, một phần tất yếu của quá trình, chứ không phải là một bản án vĩnh viễn về năng lực của họ. Họ thực hành "tái định khung nhận thức" (cognitive reframing), chủ động tìm kiếm những khía cạnh tích cực hoặc bài học kinh nghiệm ngay cả trong những tình huống tồi tệ nhất.

Trụ cột thứ ba là các Thực hành Cảm xúc. Như chúng ta đã khám phá, Chánh niệm (Chủ đề 27) giúp chúng ta chấp nhận thực tại mà không phán xét, trong khi Lòng biết ơn (Chủ đề 26) giúp chúng ta chuyển hướng sự chú ý khỏi những gì đã mất và tập trung vào những gì đang có. Những thực hành này rèn luyện cho não bộ khả năng tự điều chỉnh cảm xúc, ngăn không cho chúng ta bị sa vào vòng xoáy tiêu cực.

Các chiến lược thực hành để Vượt qua Nghịch cảnh

Xây dựng sự Kiên cường là một quá trình chủ động. Dưới đây là những chiến lược đã được khoa học chứng minh, giúp chúng ta rèn luyện sức mạnh tâm lý của mình.

Đầu tiên là Chấp nhận Thực tại. Đây là bước nền tảng. Sự Kiên cường bắt đầu khi chúng ta ngừng kháng cự hoặc phủ nhận những gì đang xảy ra. Chấp nhận không có nghĩa là đầu hàng hay cam chịu; nó có nghĩa là nhìn thẳng vào sự thật một cách rõ ràng để có thể bắt đầu hành động dựa trên thực tế đó, thay vì lãng phí năng lượng vào việc "ước gì" mọi thứ khác đi.

Thứ hai là Tìm kiếm Ý nghĩa (Trụ cột "M" trong PERMA). Nhà tâm lý học Viktor Frankl, một người sống sót sau thảm họa diệt chủng Holocaust, đã phát hiện ra rằng những người tìm thấy một ý nghĩa, một mục đích để sống (dù là để gặp lại người thân hay hoàn thành một sứ mệnh) có khả năng chịu đựng và vượt qua nghịch cảnh cao hơn nhiều. Hãy tự hỏi: "Tôi có thể học được gì từ trải nghiệm này?", "Nó có thể giúp tôi trở nên mạnh mẽ hơn, thấu cảm hơn ở đâu?".

Thứ ba là tập trung vào những gì bạn có thể Kiểm soát. Khi đối mặt với khủng hoảng, chúng ta dễ bị choáng ngợp bởi vô số yếu tố vượt ngoài tầm tay. Thay vì vậy, hãy chia nhỏ vấn đề và tập trung vào một vài hành động nhỏ, cụ thể mà bạn có thể làm ngay bây giờ. Điều này giúp lấy lại cảm giác có năng lực và tự chủ, kéo tâm trí ra khỏi trạng thái bất lực.

Cuối cùng, hãy chăm sóc nền tảng thể chất của bạn. Sức mạnh tâm lý và sức mạnh thể chất có mối liên hệ không thể tách rời. Giấc ngủ đủ, dinh dưỡng hợp lý và vận động thể chất là những yếu tố cơ bản giúp hệ thần kinh của bạn có đủ nguồn lực để đối phó với căng thẳng.

Xây dựng sự Kiên cường không phải là một tấm áo giáp để ngăn chặn nỗi đau, mà là một bộ dụng cụ để sửa chữa và phục hồi. Đó là một cam kết liên tục với bản thân – rèn luyện tư duy, nuôi dưỡng các mối quan hệ, và thực hành chánh niệm. Tâm lý học Tích cực cung cấp cho chúng ta một lộ trình rõ ràng rằng, bất kể chúng ta bắt đầu từ đâu, chúng ta đều có thể học cách vượt qua nghịch cảnh một cách hiệu quả hơn. Bằng cách rèn luyện sức mạnh tâm lý này, chúng ta không chỉ sống sót sau những cơn bão, mà còn học cách tận dụng sức gió của chúng để đi xa hơn.

Tác giả bài viết: Viện IPPED

VIỆN TÂM LÝ HỌC TÍCH CỰC & PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC (IPPED)

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
Zalo